Γιατί (ακόμα) μιλάμε ψιθυριστά για κάτι απολύτως φυσιολογικό;! Τα τελευταία χρόνια, οι οργανισμοί υγείας το λένε ξεκάθαρα: η έμμηνος ρύση δεν είναι απλώς θέμα “υγιεινής”, αλλά ζήτημα υγείας και δικαιωμάτων, που πρέπει να συζητιέται ανοιχτά, σωστά και με βάση τεκμηριωμένα δεδομένα.
Από τη μία, η έμμηνος ρύση είναι μια φυσική και επαναλαμβανόμενη βιολογική διαδικασία. Από την άλλη, η ντροπή, η έλλειψη σαφούς ενημέρωσης και οι αμέτρητοι μύθοι μπορούν να στερήσουν από ένα κορίτσι ακριβώς αυτό που χρειάζεται στα καθοριστικά χρόνια της ζωής του: ηρεμία, αυτοπεποίθηση και την αίσθηση ότι αυτό που συμβαίνει είναι απολύτως εντάξει.
Η σιωπή μετατρέπει μια φυσική διαδικασία σε “πρόβλημα”!
Γιατί γίνεται “πρόβλημα” για την κοινωνία; Επειδή ιστορικά η έμμηνος ρύση αντιμετωπίστηκε ως θέμα ντροπής, με αποτέλεσμα να περάσει στη σφαίρα του μυστικού· και το μυστικό τροφοδότησε μύθους, άγχος και τον αποκλεισμό των κοριτσιών από τις συζητήσεις που έχουν πραγματικά σημασία.
Στα σχολεία όλου του κόσμου, πολλές έφηβες προτιμούν να μη ρωτούν τίποτα στην τάξη, απουσιάζουν εκείνες τις ημέρες ή νιώθουν κατώτερες από τους συμμαθητές τους ακριβώς εξαιτίας της ντροπής που “αιωρείται” γύρω από το θέμα. Η UNICEF τονίζει επανειλημμένα ότι το στίγμα και η έλλειψη ενημέρωσης μπορούν να επηρεάσουν όχι μόνο τη συναισθηματική κατάσταση, αλλά και τη σχολική παρουσία και τις ακαδημαϊκές επιδόσεις, με συνέπειες που κρατούν μακροπρόθεσμα.
Η αυτοεκτίμηση της έφηβης: ό,τι ακούει από εσάς μένει μαζί της για χρόνια
Στα χρόνια του γυμνασίου και του λυκείου, η ταυτότητα κάθε κοριτσιού διαμορφώνεται, και κάθε αρνητικό μήνυμα που λαμβάνει για το σώμα της χαράζεται βαθιά στη μνήμη της: ότι “είναι βρόμικη” ή “είναι εύθραυστη”, ότι “δεν μπορεί”, ότι “πρέπει να κρύβεται” — ή, αντίθετα, ότι είναι εντάξει να ρωτά, να δοκιμάζει, να κάνει λάθη, να ανακαλύπτει τι της ταιριάζει.
Ως μητέρα, όταν της εξηγείτε αναλυτικά τι σημαίνει ο κύκλος, γιατί εμφανίζονται οι κράμπες και πώς να κατανοεί τα συμπτώματά της (ύπνος, πείνα, ευερεθιστότητα, ενέργεια), της δίνετε έλεγχο· όταν τη βοηθάτε να ετοιμάσει το “νεσεσέρ για τις κόκκινες ημέρες”, της προσφέρετε άνεση· όταν κανονικοποιείτε το γεγονός ότι μπορεί να έχει διαρροές στο σχολείο και ότι δεν είναι το τέλος του κόσμου, της μεταφέρετε κάτι από τη δική σας ελευθερία να ζει αυτές τις ημέρες χωρίς πανικό. Και αν και τα αγόρια γύρω της μάθουν (από εσάς) να μην κάνουν κακόγουστα αστεία, τότε δεν αλλάζετε μόνο την εμπειρία ενός κοριτσιού, αλλά την κοινωνική αντίληψη ολόκληρης της τάξης.
Το μηνιαίο κόστος σε σύγκριση με τις μακροπρόθεσμες ανισότητες
Στην Ευρώπη, οι εκτιμήσεις δείχνουν ότι πολλά άτομα καταλήγουν να χρησιμοποιούν εκατοντάδες προϊόντα μίας χρήσης μέσα σε έναν χρόνο, ενώ το ετήσιο κόστος διαφέρει σημαντικά ανάλογα με τη χώρα και το brand. Μια ανάλυση της “Zero Waste Europe” αναφέρει μέση κατανάλωση περίπου 416 προϊόντων μίας χρήσης τον χρόνο, με κόστος που μπορεί να ξεκινά από μερικές δεκάδες και να ξεπερνά τα εκατό ευρώ ετησίως, ενώ σε βάθος ζωής το ποσό γίνεται ιδιαίτερα σημαντικό.
Παράλληλα, σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, πρόσφατες έρευνες δείχνουν ότι η “φτώχεια περιόδου” δεν είναι απλώς μια αφηρημένη έννοια, αλλά ένα φαινόμενο που επηρεάζει τόσο τις έφηβες όσο και τις γυναίκες με χαμηλό εισόδημα - με εκτιμήσεις γύρω στο 10% των ατόμων.
Ταυτόχρονα, ορισμένες δημόσιες αρχές έδειξαν πώς οι δημόσιες λύσεις μπορούν να μειώσουν το κόστος για τις οικογένειες και να ενθαρρύνουν πιο βιώσιμες εναλλακτικές. Το πρόγραμμα της Καταλονίας, για παράδειγμα, διανέμει δωρεάν επαναχρησιμοποιούμενα προϊόντα — κύπελλα περιόδου, εσώρουχα περιόδου και υφασμάτινες σερβιέτες — και εκτιμά σημαντική μείωση των εξόδων σε βάθος ζωής.
Οι εκπαιδευτικοί οδηγοί της Femi.Eko® καταργούν το στίγμα
Η Femi.Eko® δημιούργησε έναν οδηγό “για την πρώτη περίοδο”, που περιλαμβάνεται στα πακέτα για όλες τις έφηβες, μαζί με προϊόντα απαλά για την επιδερμίδα, συσκευασμένα σε ένα σακίδιο που μπορεί να κρατά χωρίς αμηχανία, αλλά και έναν οδηγό που απαντά με ειλικρίνεια σε κάθε ερώτηση. Για εσάς, ως ενήλικα, είναι πιο εύκολο: έχετε μια ολοκληρωμένη λύση, σχεδιασμένη ανά ηλικία και επίπεδο άνεσης.
Τα προϊόντα μίας χρήσης παραμένουν, για πολλές έφηβες, η πρώτη επιλογή για τις ημέρες της περιόδου. Τα πλεονεκτήματα είναι προφανώς πρακτικά: βρίσκονται εύκολα, δεν χρειάζονται φροντίδα, αλλάζουν γρήγορα στο σχολείο. Όμως αξίζει να δούμε και τα μειονεκτήματα, που φαίνονται με τον χρόνο: το επαναλαμβανόμενο κόστος αυξάνεται και το περιβάλλον επιβαρύνεται από τον όγκο των απορριμμάτων.
Από την άλλη πλευρά, το κύπελλο περιόδου και ο δίσκος περιόδου μπορούν να είναι εξαιρετικές επιλογές για δραστήριες έφηβες, ειδικά αν κολυμπούν ή έχουν έντονες προπονήσεις. Σε ό,τι αφορά το περιβαλλοντικό αποτύπωμα, η επιστημονική βιβλιογραφία δείχνει σημαντικά οφέλη από τα επαναχρησιμοποιούμενα προϊόντα, ενώ το κόστος αποσβένεται σχετικά γρήγορα. Ωστόσο, η τελική απόφαση είναι δική της, ιδιαίτερα όταν το θέμα είναι η σωματική άνεση.
Για πολλές έφηβες, τα εσώρουχα περιόδου μοιάζουν και αισθάνονται σαν κανονικά εσώρουχα, αλλά διαθέτουν απορροφητικά και αδιάβροχα στρώματα, γεγονός που μειώνει το άγχος για πιθανές διαρροές. Πλένονται εύκολα, στεγνώνουν σχετικά γρήγορα και, με σωστή φροντίδα, αντέχουν για πολύ καιρό. Όταν αναζητάτε τα καλύτερα εσώρουχα περιόδου για εκείνη, προσέξτε τρία στοιχεία: το υλικό που έρχεται σε επαφή με το δέρμα (ιδανικά μαλακό και υποαλλεργικό), την απορροφητικότητα που ταιριάζει στη ροή της και τη διαφάνεια του brand σχετικά με τους ελέγχους ασφάλειας.
Πώς να κάνετε αυτή τη συζήτηση ώστε η έφηβη να σας ακούσει και να μη ντρέπεται να σας κάνει ερωτήσεις;
Ξεκινήστε αναγνωρίζοντας αυτό που νιώθει: “είναι εντάξει να νιώθεις μπερδεμένη”, “είναι φυσιολογικό να πονάς”, “είναι εντάξει να θέλεις να μάθεις περισσότερα”. Έπειτα, εξηγήστε της τον μηχανισμό με λίγα λόγια, χωρίς να χρησιμοποιείτε ορολογία που μπερδεύει, και μείνετε στα πρακτικά: τι σημαίνει ημερολόγιο κύκλου, πώς μπορεί να είναι η ροή τους πρώτους μήνες, κάθε πότε είναι καλό να αλλάζει το προϊόν, ποια σημάδια αξίζουν μια ιατρική αξιολόγηση.
Πείτε της πώς οργανώνετε εσείς τις πιο δύσκολες ημέρες (αν νιώθετε άνετα να το μοιραστείτε) και ενθαρρύνετέ την να δημιουργήσει το δικό της μικρό τελετουργικό: ένα μπουκάλι νερό πάντα στη σχολική τσάντα, ένα πακέτο χαρτομάντιλα, μια καταπραϋντική κρέμα για ερεθισμένο δέρμα, ίσως και το αγαπημένο της τσάι. Έπειτα δώστε της τον εκπαιδευτικό οδηγό και πείτε της “όποτε έχεις ξανά απορίες, μου το λες”.
Άνεση ή φροντίδα για το περιβάλλον;
Ανεξάρτητες αναλύσεις έχουν εκτιμήσει ότι η μετάβαση από προϊόντα μίας χρήσης σε λύσεις όπως τα εσώρουχα περιόδου, τα κύπελλα περιόδου ή οι υφασμάτινες σερβιέτες μειώνει το περιβαλλοντικό αποτύπωμα σε βασικούς δείκτες (στερεά απόβλητα, ισοδύναμο CO₂, πόροι), ενώ για το πορτοφόλι το κόστος αποσβένεται μέσα σε λίγους μήνες, ανάλογα με τη ροή και τη συχνότητα πλύσης.
Η Femi.Eko® δεν προσφέρει μόνο προϊόντα περιόδου, αλλά και εκπαίδευση! Ακόμη και από τη σελίδα του οδηγού για έφηβες, το μήνυμα είναι ξεκάθαρο: η πρώτη περίοδος δεν πρέπει να συνοδεύεται από ντροπή, αλλά από προετοιμασία! Αυτό σημαίνει ότι εσείς μπορείτε να αγοράσετε, να δοκιμάσετε και να προσαρμόσετε χωρίς να νιώθετε ότι αυτοσχεδιάζετε, ενώ η έφηβη δεν μένει μόνη με τις απορίες της.
Ασφάλεια ή νεωτερισμός: πώς επαληθεύετε την πληροφορία στην εποχή του internet;
Οι διεθνείς οργανισμοί μιλούν για την έμμηνο ρύση ως στοιχείο της υγείας και των δικαιωμάτων, με αντίκτυπο στην εκπαίδευση, τη συμμετοχή και τη συναισθηματική ευεξία. Οι περιβαλλοντικές μελέτες συγκρίνουν ψύχραιμα τις εναλλακτικές λύσεις και μας δείχνουν ότι τα επαναχρησιμοποιούμενα προϊόντα, όταν συντηρούνται σωστά, μπορούν να αποτελέσουν μια ουσιαστική επιλογή τόσο για τον πλανήτη όσο και για το πορτοφόλι.
Την ίδια στιγμή, οι έρευνες για χημικές ουσίες σε ορισμένα προϊόντα μας υπενθυμίζουν να ζητάμε διαφάνεια και ελέγχους — όχι για να τρομάζουμε, αλλά για να επιλέγουμε συνειδητά. Όταν δείχνετε σε ένα κορίτσι πώς να αναγνωρίζει μια μελέτη, πώς να βλέπει ποιος υπογράφει έναν οδηγό και πώς να συγκρίνει εμπορικούς ισχυρισμούς με πραγματικά δεδομένα, το βοηθάτε να γίνει ανθεκτικό στον θόρυβο του διαδικτύου.
Ίσως το πιο σημαντικό κομμάτι της συζήτησης με μια έφηβη για την περίοδο είναι η σιωπηλή υπόσχεση ότι το θέμα μένει ανοιχτό. Ότι μπορεί να επιστρέψει σε εσάς μετά την πρώτη δύσκολη ημέρα, μετά τον πρώτο λεκέ, μετά την πρώτη επιτυχημένη προπόνηση με απορροφητικά εσώρουχα, μετά την πρώτη εκδρομή με έτοιμο το νεσεσέρ της, μετά την πρώτη περίοδο μιας φίλης που χρειάζεται την ίδια στήριξη.
Ότι έχει το δικαίωμα να αλλάξει αυτό που δεν της ταιριάζει και να πει “δεν νιώθω άνετα” χωρίς να τη διαψεύδετε. Ότι μπορεί να επιλέγει υπεύθυνα, σύμφωνα με την ηλικία και τις αξίες σας, προϊόντα φιλικά προς το περιβάλλον, όπως και εσώρουχα περιόδου, και ότι έχει στη διάθεσή της τον κατάλληλο εκπαιδευτικό οδηγό για να κατανοήσει το σώμα της, όχι για να το κρύβει.
Η θέση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας για την εμμηνορροϊκή υγεία και τα δικαιώματά σας
Τον Ιούνιο του 2022, ο ΠΟΥ διατύπωσε ρητά το μήνυμα ότι η έμμηνος ρύση πρέπει να αναγνωρίζεται, να ορίζεται και να αντιμετωπίζεται ως θέμα υγείας και ανθρωπίνων δικαιωμάτων, και όχι μόνο ως ζήτημα υγιεινής!
Ο ΠΟΥ θέτει τρεις συγκεκριμένες κατευθύνσεις: να αναγνωρίζετε την έμμηνο ρύση ως ζήτημα υγείας με πολλές διαστάσεις· να διασφαλίζετε ότι οι έφηβες και οι γυναίκες έχουν πρόσβαση σε ενημέρωση, προϊόντα, νερό, υποδομές υγιεινής, περιβάλλοντα χωρίς στίγμα και επαρκείς ιατρικές υπηρεσίες· και να ενσωματώνονται όλα αυτά σε σχέδια, προϋπολογισμούς και μηχανισμούς παρακολούθησης, ώστε να επηρεάζουν ουσιαστικά τον τρόπο λειτουργίας των σχολείων, των κλινικών και των χώρων εργασίας.
Η εμμηνορροϊκή υγεία αποτελεί μέρος της σεξουαλικής και αναπαραγωγικής υγείας - σε επίπεδο πολιτικών προστατεύεστε καλύτερα όταν η έμμηνος ρύση εντάσσεται στο πακέτο υπηρεσιών που το κράτος δεσμεύεται να παρέχει: εκπαίδευση για την αναπαραγωγική υγεία, οικογενειακό προγραμματισμό, πρόληψη και θεραπεία λοιμώξεων, περιγεννητική φροντίδα, πρόσβαση σε συμβουλευτική. Ο ΠΟΥ δηλώνει ξεκάθαρα ότι η πρόσβαση σε υπηρεσίες σεξουαλικής και αναπαραγωγικής υγείας είναι δικαίωμα και πρέπει να διασφαλίζεται σε όλη τη διάρκεια της ζωής, ως μέρος της καθολικής κάλυψης υγείας.
