Μήνα με τον μήνα, κατά την περίοδο ”εκείνη”, εκατομμύρια γυναίκες ανοίγουν τη συσκευασία ενός από τα προϊόντα που αυτοαποκαλούνται ”υπεραπορροφητικό” και συνεχίζουν τη καθημερινή τους ρουτίνα. Πολύ λίγες γυναίκες γνωρίζουν, στην πραγματικότητα, ότι τίποτα δεν είναι πιο αβλαβές από ένα προϊόν που χρησιμοποιείται ως φραγμός ανάμεσα στο σώμα και τα ρούχα, όπως συμβαίνει στην περίπτωση της σερβιέτας.
Κάτω από το αφράτο στρώμα (και αρωματισμένο, σε αμέτρητες περιπτώσεις) κρύβεται έως και 90 % πλαστικό: πολυαιθυλένιο, πολυπροπυλένιο, πολυεστέρας, ακρυλικές κόλλες και υπεραπορροφητικά σωματίδια πολυακρυλικού νατρίου. Σε επαφή με την τριβή, τη θερμότητα και την υγρασία, αυτά τα υλικά μπορούν να θρυμματιστούν σε μικροσκοπικά θραύσματα (που ονομάζονται μικροπλαστικά), τα οποία το ανθρώπινο μάτι δεν μπορεί να αντιληφθεί, αλλά το δέρμα, οι βλεννογόνοι και το περιβάλλον μπορούν.
Στη δεκαετία του ’90 έγινε για πρώτη φορά λόγος για το ”Σύνδρομο τοξικού σοκ που σχετίζεται με τα ταμπόν”. Τρεις δεκαετίες αργότερα, η συζήτηση έχει προχωρήσει: δεν είναι μόνο τα βακτήρια, αλλά και τα απειροελάχιστα πολυμερή που θεωρείται ότι πυροδοτούν αντιδράσεις και ανεπιθύμητες επιδράσεις στον οργανισμό. Αν ένα ταμπόν που δοκιμάστηκε στο εργαστήριο απελευθερώνει έως και 17 δισεκατομμύρια νανοπλαστικά, φαντάσου περίπου ποια είναι η ποσότητα μέσα σε έναν χρόνο χρήσης κατά την περίοδο της εμμήνου ρύσεως. 
Το πλαίσιο, με λίγα λόγια:
-
Στη Ρουμανία, μια γυναίκα χρησιμοποιεί κατά μέσο όρο 240 σερβιέτες τον χρόνο.
-
Σε παγκόσμιο επίπεδο, πάνω από 45 δισεκατομμύρια σερβιέτες και ταμπόν απορρίπτονται κάθε χρόνο.
-
Καθώς καθεμία περιέχει 2–5 g πλαστικού, μιλάμε για περίπου 225.000 τόνους πλαστικού μίας χρήσης κάθε χρόνο.
Και το πραγματικό διακύβευμα βρίσκεται στη νανοκλίμακα: θραύσματα μικρότερα από 5 mm και αντίστοιχα 1 µm, αδύνατο να φιλτραριστούν και να αποδομηθούν, βρίσκονται ήδη στο πόσιμο νερό, στον ατμοσφαιρικό αέρα και, παραδόξως, στα αναπαραγωγικά μας όργανα.
Το κρυμμένο πλαστικό στις σερβιέτες θα έπρεπε να μας χτυπά περισσότερα καμπανάκια κινδύνου!
Η πλειονότητα των σερβιετών του εμπορίου είναι δομημένη σε τέσσερα στρώματα: εξωτερική μεμβράνη από πολυαιθυλένιο (φράγμα κατά των διαρροών), στρώμα υπεραπορροφητικού πυρήνα (πολυακρυλικό νάτριο), πλέγμα από πολυπροπυλένιο (που έρχεται σε άμεση επαφή με το δέρμα) και ακρυλική κόλλα στο πίσω μέρος. Κατά την κίνηση, αυτά τα συστατικά απελευθερώνουν μικρο- και νανοΐνες, και δοκιμές in vitro έχουν δείξει ότι η προσομοιωμένη τριβή για 8 ώρες μπορεί να αποκολλήσει εκατοντάδες χιλιάδες ίνες από ένα μόνο προϊόν. 
Τα παραγόμενα μικροπλαστικά δεν σταματούν στην επιφάνεια του δέρματος. Λόγω του μεγέθους τους μπορούν να διεισδύσουν σε μικροτραυματισμούς, ενώ τα ηλεκτροστατικά φορτισμένα πολυμερή μπορούν να προσκολληθούν στις κυτταρικές πρωτεΐνες. Τόσο η παρατεταμένη επαφή με το δέρμα του αιδοίου όσο και η αυξημένη υγρασία δημιουργούν το κατάλληλο περιβάλλον για διαδερμική απορρόφηση. Έρευνα που δημοσιεύτηκε το 2023 έδειξε ότι σωματίδια πολυαιθυλενίου 200 nm εσωτερικεύτηκαν από τα κολπικά κερατινοκυτταρικά κύτταρα μόλις 4 ώρες μετά την έκθεση, οδηγώντας σε οξειδωτικό στρες, μείωση της βιωσιμότητας και ενεργοποίηση της απόπτωσης. 
Άλλες μελέτες σε τρωκτικά δείχνουν ότι τα μικροπλαστικά που καταπίνονται ή απορροφώνται μπορούν να φτάσουν στη μήτρα και στις ωοθήκες, ευθυνόμενα για τη μείωση του αριθμού των ωοθυλακίων και για τη διατάραξη της ορμονικής ισορροπίας, με πιθανό αντίκτυπο στη γονιμότητα. 
Το 2024, ορισμένοι Κινέζοι ερευνητές εντόπισαν θραύσματα πολυστυρενίου και πολυαιθυλενίου σε ιστούς που συλλέχθηκαν από ασθενείς με κύστεις ωοθηκών και αδενομύωση, επιβεβαιώνοντας ότι η έκθεση δεν παραμένει μόνο στην επιφάνεια του σώματος. Τον Φεβρουάριο του 2025, μια ευρωπαϊκή ομάδα ανέφερε (για πρώτη φορά) μικροπλαστικά στο ανθρώπινο ωοθυλακικό υγρό – το ίδιο υγρό που θρέφει το ωάριο πριν από την ωορρηξία. Το αποτέλεσμα εγείρει ανησυχίες για την αναπαραγωγική υγεία και για πιθανές διαγενεακές επιδράσεις. 
Τι λέει η επιστήμη; Οι πιο σημαντικές ιατρικές μελέτες
Το 2022, μια ομάδα από το Middlesex University αποσυναρμολόγησε 24 εμπορικά σήματα με την πρότυπη μέθοδο ”Syngina” (που χρησιμοποιείται συνήθως για τον έλεγχο της απορρόφησης) και ανέλυσε κάθε στρώμα με ηλεκτρονική μικροσκοπία, FT-IR και Raman.
Το αποτέλεσμα ήταν πραγματικά σοκαριστικό, ακόμη και για τους ειδικούς: τα μισά προϊόντα είχαν συνθετικές ίνες σε επαφή με τον κολπικό βλεννογόνο και ορισμένα απελευθέρωναν έως και 17 δισεκατομμύρια νανοπλαστικά από ένα μόνο ταμπόν, όταν το διάλυμα δοκιμής μιμούνταν το pH και τη θερμοκρασία των κολπικών εκκρίσεων. Η ομάδα υπολόγισε ότι, με μια μέση κατανάλωση 11 000 ταμπόν στη διάρκεια της ζωής μιας γυναίκας, η σωρευτική έκθεση θα μπορούσε να ξεπεράσει τα 90 000 δισεκατομμύρια σωματίδια πλαστικού – μια ποσότητα αδύνατο να φιλτραριστεί από τον οργανισμό και τα συστήματα επεξεργασίας λυμάτων. 
Γιατί έχει σημασία ο αριθμός; Τα νανοπλαστικά (<100 nm) είναι αρκετά μικρά ώστε να διαπερνούν τους πόρους του δέρματος, να εισέρχονται στην κυκλοφορία και να μεταφέρουν πρόσθετα (φθαλικές ενώσεις, δισφαινόλες) απευθείας προς τα όργανα. Επιπλέον, η μεγάλη επιφάνειά τους λειτουργεί σαν σφουγγάρι για τους επίμονους ρύπους που υπάρχουν ήδη στο περιβάλλον, ενισχύοντας την τοξικότητά τους.
Το πείραμα σε κολπικά κερατινοκύτταρα
Γνωρίζαμε ότι τα μικροπλαστικά μπορούν να καταλήξουν στο δέρμα, όχι όμως ότι μπορούν πράγματι να “εισέλθουν” στα κύτταρα του γεννητικού συστήματος! Τον Ιούλιο του 2023, Ιταλίδες ερευνήτριες εξέθεσαν καλλιέργειες ανθρώπινων κολπικών κερατινοκυττάρων σε σωματίδια πολυαιθυλενίου μεγέθους 200 nm-9 µm. Μέσα σε μόλις 48 ώρες, τα σωματίδια εσωτερικεύτηκαν μαζικά, αποδιοργάνωσαν τον ακτινικό κυτταροσκελετό και προκάλεσαν απόπτωση· μετά από 72 ώρες, το επίπεδο των δραστικών μορφών οξυγόνου διπλασιάστηκε, ενώ τα γονίδια που ρυθμίζουν την επιδιόρθωση του DNA απορρυθμίστηκαν.
Η έκπληξη ήρθε με την επιγενετική ανάλυση: ακόμη και μετά τη διακοπή της έκθεσης, η έκφραση των μεθυλο- και απομεθυλο-τρανσφερασών παρέμεινε μεταβλημένη, υποδηλώνοντας πιθανές επιδράσεις επιταχυνόμενης γήρανσης του ιστού. 
Με πιο απλά λόγια, αν το δέρμα του αιδοίου υφίσταται μικροτραυματισμούς κατά τη διάρκεια του κύκλου (ερεθισμός, τριβή με τα εσώρουχα), ο φυσικός φραγμός λεπταίνει. Έτσι, σωματίδια μεγέθους ιών μπορούν να διεισδύσουν ακόμη πιο εύκολα και να επιδεινώσουν υποτροπιάζουσες λοιμώξεις ή χρόνιες φλεγμονές.
Μικροπλαστικά στο ανθρώπινο ωοθυλακικό υγρό
Η πιο ανησυχητική μελέτη δημοσιεύτηκε τον Μάρτιο του 2025: μια ιταλοκινεζική ερευνητική ομάδα ανέλυσε το ωοθυλακικό υγρό (το θρεπτικό περιβάλλον στο οποίο ωριμάζει το ωάριο) 19 γυναικών που υποβάλλονταν σε εξωσωματική γονιμοποίηση.
Με μικροσκοπία «Raman με λέιζερ» εντοπίστηκαν 1 739 σωματίδια μικροπλαστικών (21 % του συνόλου των στερεών σωματιδίων που ανιχνεύθηκαν), μεταξύ των οποίων πολυαιθυλένιο, πολυπροπυλένιο και PET κάτω από 10 µm. Σε 14 συμμετέχουσες βρέθηκαν πολυμερή <5 µm, μέγεθος που μπορεί να διαπεράσει την ωολημματική μεμβράνη (τη μεμβράνη του ωοκυττάρου) σε πειραματόζωα. Οι ερευνητές παρατήρησαν αντίστροφη συσχέτιση, μη στατιστικά σημαντική σε αυτό το μικρό δείγμα, μεταξύ της πυκνότητας των μικροπλαστικών και του ποσοστού ωρίμανσης των ωοκυττάρων. 
Το εύρημα έχει σημασία ακόμη και για γυναίκες που δεν υποβάλλονται σε εξωσωματική γονιμοποίηση: το ωοθυλακικό υγρό τροφοδοτείται από την αιματική κυκλοφορία των ωοθηκών. Κάθε αρκετά μικρό σωματίδιο που υπάρχει στην κυκλοφορία, είτε έχει καταποθεί, εισπνευστεί είτε απορροφηθεί διαδερμικά από σερβιέτα, μπορεί να φτάσει στο ίδιο μικροπεριβάλλον όπου σχηματίζεται το γενετικό υλικό του μελλοντικού παιδιού.
Επιβεβαίωση των μηχανισμών και των μακροπρόθεσμων επιδράσεων
Οι μελέτες «in vivo» επιτρέπουν ελεγχόμενη έκθεση και λεπτομερείς νεκροτομές. Η μελέτη που αναφέρεται συχνότερα (J Hazard Mater, 2022) χορήγησε πολυστυρένιο μεγέθους 1 µm σε θηλυκά ποντίκια για 35 ημέρες. Τα σωματίδια συσσωρεύτηκαν στις ωοθήκες, μείωσαν το ποσοστό αποβολής του πρώτου πολικού σωματίου και υποβάθμισαν την ποιότητα των ωοκυττάρων, ενώ παράλληλα αυξήθηκαν οι ελεύθερες ρίζες και μειώθηκε η γλουταθειόνη. 
Πιο πρόσφατα, πειράματα με νανοπλαστικά μεγέθους 70 nm που χορηγήθηκαν από το στόμα σε έγκυα θηλυκά πειραματόζωα έδειξαν:
• επιβράδυνση της εμβρυϊκής ανάπτυξης και αυξημένη απορρόφηση εμβρύων·
• διαταραχές στην έκκριση της μητρικής προγεστερόνης·
• μεταφορά των σωματιδίων στο ήπαρ και στον εγκέφαλο των νεογέννητων απογόνων. 
Τα αποτελέσματα αυτά υποδηλώνουν έναν διαδοχικό μηχανισμό: οξειδωτικό στρες ➔ φλεγμονή των ωοθηκών ➔ ορμονικές μεταβολές ➔ ωοκύτταρα χαμηλής ποιότητας ➔ μειωμένη γονιμότητα και, ενδεχομένως, διαγενεακές επιδράσεις.
Συγκλίνουσες ενδείξεις από άλλους αναπαραγωγικούς ιστούς
Το 2020, ο όρος «Plasticenta» εντάχθηκε στην ιατρική ορολογία μετά την ανίχνευση μικροπλαστικών και στους έξι πλακούντες που εξετάστηκαν σε ιταλική μελέτη. Θραύσματα μεγέθους 5–10 µm εντοπίστηκαν στις χοριακές λάχνες, δηλαδή στην περιοχή ανταλλαγής θρεπτικών ουσιών μεταξύ μητέρας και εμβρύου. Αργότερα, άλλες ερευνητικές ομάδες επιβεβαίωσαν την παρουσία σωματιδίων στο 100 % των πλακούντων που εξέτασαν, καθώς και σε ιστούς της μήτρας που ελήφθησαν από ασθενείς με αδενομύωμα και κύστεις ωοθηκών.  
Η βασική παρατήρηση: η έμμηνος ρύση είναι, στην ουσία, η μηνιαία αποβολή του εσωτερικού στρώματος της μήτρας. Αν το πλαστικό φτάνει στο ενδομήτριο και στις ωοθήκες, υπάρχει ένα επαναλαμβανόμενο παράθυρο μέσω του οποίου θραύσματα μπορούν να εισέλθουν ή να εξέλθουν από τον οργανισμό, ενισχύοντας την έκθεση.
Τι σημαίνει αυτό, συγκεκριμένα;
Αν ένα ταμπόν απελευθερώνει έστω και 1 δισεκατομμύριο σωματίδια, ενώ ένα στρώμα εσώρουχου περιόδου από βιολογικό βαμβάκι απελευθερώνει μηδέν, η επιλογή μετάβασης σε υλικά πιστοποιημένα κατά GOTS δεν είναι πλέον μόνο μια οικολογική κίνηση, αλλά και μια επιλογή επιστημονικά τεκμηριωμένη για την προστασία της γονιμότητας.
Παράδειγμα: μια γυναίκα με έντονη έμμηνο ρύση χρησιμοποιεί 20 ταμπόν/μήνα. Σε ένα συντηρητικό σενάριο 3 δισεκατομμυρίων νανοσωματιδίων/ταμπόν, η μηνιαία έκθεση φτάνει τα 60 δισεκατομμύρια, ισοδύναμα με τη μάζα πλαστικού ενός ποτηριού μίας χρήσης θρυμματισμένου έως τη ιογενή κλίμακα.
Οικολογικός αντίκτυπος
Κάθε σερβιέτα που πετιέται στα σκουπίδια γίνεται, στην πράξη, ένα απόβλητο που υφίσταται φωτο-οξειδωτικό κατακερματισμό σε ανοιχτό χώρο ή σε χώρο υγειονομικής ταφής. Οι βροχές ξεπλένουν τα μικροσωματίδια στο έδαφος και στα νερά, όπου καταπίνονται από σκουλήκια, ψάρια και, τελικά, επιστρέφουν στην τροφική αλυσίδα. Κάθε χρόνο, ο ποταμός Γάγγης μεταφέρει περίπου 10.000 τόνους εμμηνορροϊκών αποβλήτων προς τον Ινδικό Ωκεανό (ένα εύγλωττο παράδειγμα «εξαγωγή» ακούσια από πολυμερή).  
Αναλύσεις κύκλου ζωής δείχνουν ότι ένα μόνο πακέτο σερβιετών παράγει κατά 25 % περισσότερες εκπομπές ισοδύναμου CO₂ από ένα πακέτο ταμπόν από βιολογικό βαμβάκι και 7 φορές περισσότερες από ένα κύπελλο περιόδου που επαναχρησιμοποιείται για 10 χρόνια. 
Τι πρέπει να κάνεις?!
Πρώτα απ' όλα, επίλεξε ελεγμένα φυσικά υλικά
Αναζήτησε προϊόντα πιστοποιημένα κατά GOTS (Global Organic Textile Standard) ή OEKO-TEX ® Standard 100· αυτά περιορίζουν την περιεκτικότητα σε φυτοφάρμακα, χρωστικές ουσίες και υπολείμματα πλαστικού. Το μη λευκασμένο βαμβάκι ή το μηχανικά επεξεργασμένο μπαμπού μειώνουν τον κίνδυνο έκθεσης σε συνθετικά πολυμερή.
Εξερεύνησε τις eco-friendly λύσεις
Εδώ περιλαμβάνονται κύπελλο περιόδου Femieko από ιατρική σιλικόνη (η οποία έχει διάρκεια ζωής ~10 χρόνια), οι επαναχρησιμοποιούμενοι δίσκοι περιόδου (που θα βρεις επίσης στη Femieko, πιο κατάλληλοι για αθλητικές δραστηριότητες επειδή προσφέρουν προστασία έως και 12 ώρες) ή επαναχρησιμοποιούμενα εσώρουχα περιόδου (αποτελούμενη από στρώσεις από μαλλί merino και Tencel, που πλένονται στους 40 °C).
Μελέτες δείχνουν ότι ένα κύπελλο περιόδου που χρησιμοποιείται για μία δεκαετία μπορεί να μειώσει το ανθρακικό αποτύπωμα κατά 94 % σε σύγκριση με τις σερβιέτες μίας χρήσης. 
Διάβασε την ετικέτα και για το συγκολλητικό που χρησιμοποιήθηκε!
Τα θερμοπλαστικά συγκολλητικά μπορεί να περιέχουν φθαλικές ενώσεις ή δισφαινόλες. Αν στη συσκευασία δεν αναγράφονται ξεκάθαρα τα υλικά που χρησιμοποιήθηκαν και η προέλευσή τους, υπάρχουν λόγοι για προσοχή.
Δώσε προσοχή στη διαδικασία υγιεινής και στη ρουτίνα πλυσίματος
Για τα επαναχρησιμοποιούμενα είδη ξέπλυνέ τα αμέσως με κρύο νερό και στη συνέχεια πλύνε τα σε μέτρια θερμοκρασία, χωρίς συνθετικά μαλακτικά. Τα ήπια απορρυπαντικά (με βάση φυτικό σαπούνι) περιορίζουν τα χημικά κατάλοιπα.
Απόρριψέ τα υπεύθυνα
Αν, ωστόσο, χρησιμοποιείς προϊόντα μίας χρήσης, μην τα πετάς στη λεκάνη της τουαλέτας. Τύλιξέ τα σε χαρτί και απόρριψέ τα στα οικιακά απορρίμματα. Σε ορισμένες περιοχές υπάρχουν προγράμματα ξεχωριστής συλλογής σερβιετών, γι’ αυτό αξίζει να ελέγξεις τι ισχύει εκεί που μένεις.









