Τι είναι η ενδομητρίωση, ποια είναι τα συμπτώματά της και ποιες θεραπευτικές επιλογές υπάρχουν;

Για πάρα πολλές γυναίκες, η πρώτη εμπειρία της περιόδου συνοδεύεται από ένα μήνυμα που περνά από γενιά σε γενιά: ”ο πόνος είναι φυσιολογικός”. Είτε αντιμετωπίζετε κράμπες χαμηλά στην κοιλιά, έντονη κόπωση ή μια γενική αίσθηση δυσφορίας κατά τη διάρκεια του κύκλου, τα συμπτώματα συχνά υποβαθμίζονται και παρουσιάζονται σαν κάτι αναμενόμενο, λες και η περίοδος πρέπει οπωσδήποτε να είναι δυσάρεστη. 

Στην πραγματικότητα, για σημαντικό αριθμό γυναικών, οι πόνοι της περιόδου δεν είναι απλώς ένα συνηθισμένο μέρος του κύκλου, αλλά σημάδι μιας σύνθετης ιατρικής πάθησης που ονομάζεται ”ενδομητρίωση”.

Η ενδομητρίωση είναι μια χρόνια γυναικολογική πάθηση κατά την οποία ιστός παρόμοιος με το ενδομήτριο, δηλαδή τον βλεννογόνο που καλύπτει το εσωτερικό της μήτρας, αρχίζει να αναπτύσσεται έξω από την κοιλότητα της μήτρας. Το πρόβλημα προκύπτει επειδή αυτός ο ιστός ανταποκρίνεται στις ορμόνες του εμμηνορροϊκού κύκλου με τον ίδιο τρόπο όπως και ο βλεννογόνος της μήτρας. Κάθε μήνα παχαίνει, φλεγμαίνει και μπορεί να αιμορραγήσει, όμως, σε αντίθεση με τη φυσιολογική έμμηνο ρύση, το αίμα δεν έχει φυσική οδό αποβολής από το σώμα.

Η επαναλαμβανόμενη φλεγμονή μπορεί να οδηγήσει στη δημιουργία ουλών, συμφύσεων και επίμονου πόνου που επηρεάζει την καθημερινότητα κάθε γυναίκας. Κάποιες βιώνουν έντονο πόνο κατά την περίοδο, άλλες κατά τη σεξουαλική επαφή, ενώ άλλες μπορεί να δυσκολεύονται να μείνουν έγκυες. Παρά τη σημαντική επίδραση που μπορεί να έχει στην ποιότητα ζωής, η ενδομητρίωση εξακολουθεί συχνά να διαγιγνώσκεται αργά. Μελέτες δείχνουν ότι, κατά μέσο όρο, μπορεί να περάσουν από επτά έως δέκα χρόνια μέχρι μια γυναίκα να λάβει σωστή διάγνωση.

Αυτό το κενό ανάμεσα στην εμφάνιση των συμπτωμάτων και τη διάγνωση οφείλεται σε πολλούς παράγοντες. Πρώτον, πολλά από τα συμπτώματα συγχέονται με τους συνηθισμένους πόνους της περιόδου. Δεύτερον, η νόσος μπορεί να εκδηλώνεται διαφορετικά από άτομο σε άτομο, γεγονός που κάνει τη διάγνωση πιο δύσκολη. Τρίτον, εξακολουθεί να υπάρχει έλλειψη ενημέρωσης για αυτή την πάθηση, τόσο στο ευρύ κοινό όσο και, ορισμένες φορές, μέσα στα ίδια τα συστήματα υγείας.

Τα τελευταία χρόνια, ωστόσο, η ιατρική έρευνα και οι καμπάνιες ευαισθητοποίησης έχουν αρχίσει να φέρνουν την ενδομητρίωση περισσότερο στο προσκήνιο. Όλο και περισσότερες ιατρικές οργανώσεις και ομάδες ασθενών προσπαθούν να ενημερώσουν τις γυναίκες για τα συμπτώματα της νόσου και να ενθαρρύνουν την έγκαιρη διάγνωση. Η κατανόηση αυτής της πάθησης είναι ουσιαστική όχι μόνο για τις γυναίκες που ζουν με ενδομητρίωση, αλλά και για τους συντρόφους, τις οικογένειες και τους γιατρούς που τις στηρίζουν.

Τι είναι η ενδομητρίωση;

Η ενδομητρίωση ορίζεται ως η παρουσία ιστού παρόμοιου με το ενδομήτριο έξω από τη μήτρα. Αυτός ο ιστός συμπεριφέρεται με τρόπο παρόμοιο με τον βλεννογόνο της μήτρας, πράγμα που σημαίνει ότι αντιδρά στις ορμόνες οιστρογόνα και προγεστερόνη κατά τη διάρκεια του εμμηνορροϊκού κύκλου. Κατά τη διάρκεια κάθε μήνα, ο ιστός μπορεί να παχαίνει, να φλεγμαίνει και ορισμένες φορές να αιμορραγεί, όμως το αίμα που προκύπτει δεν μπορεί να αποβληθεί φυσιολογικά από το σώμα.

Αυτή η κατάσταση οδηγεί σε τοπική φλεγμονή και μπορεί να προκαλέσει τη δημιουργία συμφύσεων, δηλαδή ταινιών ουλώδους ιστού που μπορεί να συνδέουν όργανα τα οποία φυσιολογικά δεν είναι ενωμένα. Για παράδειγμα, οι ωοθήκες μπορεί να προσκολληθούν στις σάλπιγγες ή σε άλλες δομές της πυέλου. Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να σχηματιστούν κύστεις στις ωοθήκες που ονομάζονται ενδομητριώματα, γνωστές και ως „σοκολατοειδείς κύστεις” λόγω της χαρακτηριστικής τους όψης.

Η θέση των εστιών ενδομητρίωσης μπορεί να διαφέρει. Πιο συχνά εντοπίζονται στις ωοθήκες, στις σάλπιγγες και στο περιτόναιο, όμως μπορεί επίσης να εμφανιστούν στο έντερο, στην ουροδόχο κύστη ή σε άλλα όργανα της πυέλου. Σε σπάνιες περιπτώσεις, η ενδομητρίωση μπορεί να εμφανιστεί ακόμη και έξω από την πυελική κοιλότητα, για παράδειγμα στο διάφραγμα ή στους πνεύμονες.

Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, περίπου το δέκα τοις εκατό των γυναικών αναπαραγωγικής ηλικίας επηρεάζονται από την ενδομητρίωση. Αυτό σημαίνει ότι περισσότερες από 190 εκατομμύρια γυναίκες σε όλο τον κόσμο ζουν με αυτή την πάθηση. Παρ’ όλα αυτά, η νόσος εξακολουθεί να υποδιαγιγνώσκεται και συχνά να παρερμηνεύεται.

Συμπτώματα ενδομητρίωσης

Τα συμπτώματα της ενδομητρίωσης μπορεί να διαφέρουν σημαντικά από άτομο σε άτομο. Ορισμένες γυναίκες μπορεί να έχουν έντονα συμπτώματα, ενώ άλλες πιο ήπιες εκδηλώσεις ή ακόμη και καθόλου. Ωστόσο, ένα από τα πιο συχνά σημάδια της νόσου είναι ο πυελικός πόνος που σχετίζεται με την περίοδο.

Ο έντονος πόνος της περιόδου, γνωστός και ως ”δυσμηνόρροια”, είναι συχνά το πρώτο σημάδι που οδηγεί τις γυναίκες στον γιατρό. Σε αντίθεση με τις συνηθισμένες κράμπες της περιόδου, ο πόνος που προκαλεί η ενδομητρίωση μπορεί να είναι δυνατός και να ξεκινά λίγες ημέρες πριν από την έμμηνο ρύση, επιμένοντας σε όλη τη διάρκειά της.

Ένα ακόμη συχνό σύμπτωμα είναι ο πόνος κατά τη σεξουαλική επαφή. Αυτό συμβαίνει επειδή οι εστίες ενδομητρίωσης μπορεί να επηρεάζουν τους συνδέσμους της μήτρας ή άλλες δομές της πυέλου, προκαλώντας βαθιά ενόχληση κατά τη διείσδυση. Ορισμένες γυναίκες μπορεί επίσης να νιώθουν πόνο κατά την ούρηση ή την αφόδευση, ιδιαίτερα στη διάρκεια της περιόδου.

Η υπογονιμότητα είναι ακόμη μία σημαντική πτυχή που συνδέεται με την ενδομητρίωση. Υπολογίζεται ότι από το τριάντα έως το πενήντα τοις εκατό των γυναικών που δυσκολεύονται να μείνουν έγκυες μπορεί να έχουν αυτή την πάθηση. Η φλεγμονή, οι συμφύσεις και οι δομικές αλλαγές στην πύελο μπορούν να επηρεάσουν τη γονιμότητα, όμως πολλές γυναίκες με ενδομητρίωση καταφέρνουν τελικά να συλλάβουν, μερικές φορές με τη βοήθεια θεραπειών γονιμότητας.

Αιτίες της ενδομητρίωσης

Παρότι η ενδομητρίωση μελετάται εδώ και περισσότερο από έναν αιώνα, η ακριβής αιτία της δεν έχει ακόμη αποσαφηνιστεί πλήρως. Υπάρχουν όμως αρκετές θεωρίες που γίνονται αποδεκτές από την ιατρική κοινότητα και προσπαθούν να εξηγήσουν τον μηχανισμό εμφάνισης αυτής της πάθησης.

Μία από τις πιο γνωστές υποθέσεις είναι η θεωρία της ”παλίνδρομης εμμήνου ρύσεως”. Σύμφωνα με αυτή, ένα μέρος του εμμηνορροϊκού αίματος μπορεί να ρέει προς τα πίσω, μέσω των σαλπίγγων, μέσα στην πυελική κοιλότητα, μεταφέροντας κύτταρα του ενδομητρίου που μπορούν να εμφυτευθούν σε άλλα όργανα.

Μια άλλη θεωρία υποστηρίζει ότι ορισμένα κύτταρα της κοιλιακής κοιλότητας μπορούν, υπό την επίδραση των ορμονών, να μετατραπούν σε κύτταρα παρόμοια με εκείνα του ενδομητρίου. Υπάρχουν επίσης ενδείξεις ότι οι γενετικοί παράγοντες μπορεί να παίζουν σημαντικό ρόλο. Οι γυναίκες που έχουν συγγενείς πρώτου βαθμού με ενδομητρίωση διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο να αναπτύξουν την πάθηση.

Η φλεγμονή και το ανοσοποιητικό σύστημα φαίνεται επίσης να εμπλέκονται στην εξέλιξη της νόσου. Ορισμένες έρευνες δείχνουν ότι το ανοσοποιητικό σύστημα ορισμένων ατόμων δεν καταφέρνει να απομακρύνει τα ενδομητρικά κύτταρα που φτάνουν στην πυελική κοιλότητα, επιτρέποντάς τους να εμφυτευθούν και να αναπτυχθούν.

Διάγνωση της ενδομητρίωσης

Η διάγνωση της ενδομητρίωσης είναι συχνά δύσκολη, επειδή τα συμπτώματα μπορεί να συγχέονται με άλλες γυναικολογικές ή πεπτικές παθήσεις. Σε πολλές περιπτώσεις, οι γυναίκες λαμβάνουν αρχικά διαγνώσεις όπως σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου ή έντονους πόνους περιόδου χωρίς σαφή αιτία.

Το πρώτο βήμα στην αξιολόγηση είναι συνήθως η γυναικολογική εξέταση και μια αναλυτική συζήτηση για τα συμπτώματα. Ο γιατρός μπορεί να συστήσει απεικονιστικές εξετάσεις, όπως διακολπικό υπερηχογράφημα ή μαγνητική τομογραφία, ώστε να εντοπιστούν κύστεις ή άλλες αλλοιώσεις που σχετίζονται με την ενδομητρίωση.

Η οριστική επιβεβαίωση της διάγνωσης γίνεται συνήθως με λαπαροσκόπηση, μια ελάχιστα επεμβατική χειρουργική διαδικασία που επιτρέπει στον γιατρό να δει άμεσα τις εστίες ενδομητρίωσης και, σε ορισμένες περιπτώσεις, να τις αφαιρέσει.

Θεραπεία της ενδομητρίωσης

Η θεραπεία της ενδομητρίωσης εξαρτάται από τη βαρύτητα των συμπτωμάτων, τη θέση των εστιών και τα αναπαραγωγικά σχέδια της ασθενούς. Παρόλο που δεν υπάρχει ακόμη θεραπεία που να εξαλείφει πλήρως τη νόσο, υπάρχουν αρκετές επιλογές που μπορούν να βοηθήσουν στον έλεγχο των συμπτωμάτων.

Η ορμονική θεραπεία χρησιμοποιείται συχνά για να μειωθεί η ορμονική διέγερση των εστιών ενδομητρίωσης. Τα ορμονικά αντισυλληπτικά, τα προγεσταγόνα ή άλλες θεραπείες μπορούν να μειώσουν τη φλεγμονή και τον πόνο. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι γιατροί μπορεί να συστήσουν χειρουργική επέμβαση για την αφαίρεση των εστιών ή των συμφύσεων.

Εκτός από τις ιατρικές θεραπείες, πολλές γυναίκες βρίσκουν ανακούφιση υιοθετώντας στρατηγικές διαχείρισης του πόνου και της φλεγμονής. Οι αλλαγές στον τρόπο ζωής, η διαχείριση του στρες και η ψυχολογική υποστήριξη μπορούν να παίξουν σημαντικό ρόλο στη βελτίωση της ποιότητας ζωής.

Συμπέρασμα: γιατί είναι σημαντική η ευαισθητοποίηση γύρω από το θέμα; 

Η ενδομητρίωση είναι μια σύνθετη πάθηση, με βαθιά επίδραση στη ζωή των γυναικών. Παρότι δεν είναι πάντα ορατή, ο πόνος και οι δυσκολίες που συνδέονται με αυτή τη νόσο είναι πραγματικά και αξίζουν ιατρική και κοινωνική προσοχή.

Η ενίσχυση της ενημέρωσης γύρω από την ενδομητρίωση είναι ουσιαστική για την έγκαιρη διάγνωση και για τη μείωση του στίγματος που συχνά συνοδεύει τους έντονους πόνους της περιόδου. Όσο πιο ενημερωμένες είναι οι γυναίκες για τα συμπτώματα και τις θεραπευτικές επιλογές, τόσο αυξάνονται οι πιθανότητες η νόσος να αναγνωριστεί και να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά.

Μέσα από την εκπαίδευση, την έρευνα και την κατάλληλη ιατρική υποστήριξη, όλο και περισσότερες γυναίκες μπορούν να λάβουν τη βοήθεια που χρειάζονται, ώστε να ζουν μια πιο υγιή και πιο ισορροπημένη ζωή.